Otyłość

Nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie, przekraczające jego fizjologiczne potrzeby i możliwości adaptacyjne, mogące prowadzić do niekorzystnych skutków dla zdrowia.

Czym jest nadwaga?

Według najprostszej definicji nadwaga prowadząca do otyłości jest to patologiczne zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej w organizmie, wynikające z zaburzenia stanu odżywienia – przyjmowania większej ilości energii w pożywieniu, niż wynosi jej zużycie. U zaledwie 5 proc. dzieci i młodzieży z nadmierną masą ciała otyłość ma związek z chorobami układu dokrewnego (np. niedoborem hormonu wzrostu, niedoczynnością tarczycy), zespołami uwarunkowanymi genetycznie czy przyjmowaniem leków, np. kortykosteroidów. U pozostałych 95 proc. nadwaga i otyłość są wynikiem przekarmienia, czyli spożywania większej liczby kalorii, niż wynosi zapotrzebowanie organizmu.

Nadwaga jest najpowszechniej występującym problemem zdrowotnym wieku dziecięcego. Najnowsze badania Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące sytuacji epidemiologicznej otyłości wśród dzieci dowodzą, że cierpi na nią około 16% dzieci i młodzieży w wieku szkolnym.

W Polsce w ciągu ostatnich 20 lat trzykrotnie wzrosła liczba dzieci z nadwagą.

Czy mamy problem z otyłością wśród dzieci i młodzieży?

Według Światowej Organizacji Zdrowia, w Europie otyłość dotyka przeciętnie jednego na trzech chłopców i jedną na pięć dziewczynek w wieku od sześciu do dziewięciu lat. Żadna inna choroba przewlekła nie jest aż tak bardzo rozpowszechniona wśród populacji dzieci w wieku szkolnym.

Według badań Instytutu Żywności i Żywienia odsetek dzieci i młodzieży z nadwagą i otyłością w Polsce w 1995 r. wynosił niecałe 9 proc., a w 2000 r. już ponad 11 proc. W kolejnych latach systematycznie wzrastał. Obecnie wynosi niemal 16 proc. To groźna sytuacja, ponieważ otyłość jest schorzeniem nie tylko estetycznym, ale przede wszystkim zdrowotnym.

W Europie otyłe jest co czwarte dziecko. W Polsce nadwagę ma obecnie aż 29 proc. 11-latków i prawie tyle samo 14-latków. WHO objęła badaniami 207 tys. najmłodszych mieszkańców Europy i Ameryki Północnej. Na tym tle wypadliśmy bardzo źle. Nasze dzieci znalazły się w czołówce najbardziej otyłych. Odsetek 11-latków z nadwagą w Polsce jest najwyższy na świecie. Wśród 12-latków wielu waży nawet ponad 100 kilogramów.

Co sprzyja otyłości wśród dzieci i młodzieży?

Na podstawie analizy danych zebranych przez Instytut Żywności i Żywienia można stwierdzić, że otyłości u dzieci sprzyja:

  • nieprawidłowa dieta,
  • złe nawyki żywieniowe,
  • brak aktywności fizycznej.

Jakie są skutki otyłości?

Otyłość stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia. Przyczynia się do wystąpienia zaburzeń i chorób następujących układów:

  • kostnego (koślawość stóp, kolan, choroba zwyrodnieniowa stawów, bóle kręgosłupa).
  • krążenia (choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca),
  • pokarmowego (kamica pęcherzyka żółciowego, insulinooporność, cukrzyca typu 2, hiperlipidemia, nowotwory jelita grubego i odbytnicy),
  • płciowego (zespół torbielowatości jajników, upośledzenie płodności, nieprawidłowości płodu, nowotwory piersi i trzonu macicy),
  • moczowego (hiperurikemia i dna).

Otyłość wiąże się również z występowaniem skutków psychospołecznych takich jak:

  • wstyd związany z wyglądem,
  • negatywne opinie i oceny innych,
  • poczucie winy, niskiej wartości, krzywdy i rozżalenia,
  • poczucie bezsilności i braku wpływu na sytuację – skutkują narastającym niepokojem i lękiem, prowadząc często do rozwoju depresji,
  • zmiany w relacjach z innymi ludźmi – najczęściej jest obserwowane stopniowe wycofywanie się z kontaktów, prowadzące do izolacji społecznej,
  • obsesyjne myślenie o jedzeniu i kaloriach – wynika z obawy, by nie przytyć albo z nieustannych starań, aby schudnąć.

Jak przekonać dziecko, żeby zdrowo jadło?

Najważniejszy jest dobry przykład. Nie wystarczy jedynie mówić dziecku o tym, że zrównoważona dieta jest ważna. Długie pogadanki i przemawianie do zdrowego rozsądku niewiele pomogą. Ważne jest realne działanie, które może być wzorem. Rodzice powinni więc:

  • promować wspólne posiłki w miłej, spokojnej atmosferze,
  • uczyć kultury jedzenia, odradzać przejadanie się,
  • pokazywać dziecku, że odżywianie to przyjemny obowiązek, dzięki któremu nasz organizm i umysł prawidłowo funkcjonują.

Najlepiej w całej rodzinie wprowadzić właściwe i zdrowe odżywianie w połączeniu z aktywnością fizyczną.